فصل نهم مجمل و مبين مبين عبارت از كلامى است كه داراى ظاهر است ، و مجمل كلامى است كه ، به‌حسب متفاهم عرفى ، ظاهر ندارد و داراى قالب مخصوصى از براى اين معنى نيست . تبيين گاه در كلام مىآيد و از اوصاف آن است . وقتى گفته مىشود اين كلام ظهور دارد ، يعنى به‌حسب متفاهم عرفى قالب مخصوصى از براى معنى دارد . در اجمال نيز ظهور در كلام منعقد نمىشود . گاه اجمال و تبيين در مفردات است نه در جمل . به تعبير ديگر ، اجمال و تبيين در معانى افراديه است نه در معانى تركيبيه . مثلا ، مفهوم « غنا » نزد علما مورد بحث است : آيا مقصود صوت انسان مطرب است و يا ترجيع الصوت است و يا صوتى است كه موجب خفت در نفس انسانى باشد ( مانند حالتى كه از نوشيدن مسكرات پديد مىآيد - ) ؟ يك رشته از معانى براى لفظ « غنا » ذكر شده است ، و بر اساس اختلافى كه در مفهوم وجود دارد ، حكم غنا نزد بزرگان متفاوت است . بر مفهوم آنيه نيز كه مورد اختلاف است ثمرهء فقهى مترتب است . نكتهء قابل تذكر ديگر اين است كه اجمال و تبيين نسبت به كسى صحيح است كه عالم و عارف به وضع باشد . اگر كسى به وضع جاهل باشد و نداند كه الفاظ مورد نظر از براى كدام‌يك از معانى وضع شده‌اند ، ندانستن شخص سبب اتصاف لفظ به اجمال نيست . بنابراين ، بعد